Modelovereenkomsten Wet DBA

Wat zijn modelovereenkomsten?

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurd contract tussen een opdrachtgever en een ZZP'er. Het doel: vooraf duidelijk maken dat er geen sprake is van een arbeidsrelatie. Door een modelovereenkomst te gebruiken, bescherm je zowel jezelf als je opdrachtgever tegen het risico op naheffingen en boetes wegens schijnzelfstandigheid.

Modelovereenkomsten zijn onderdeel van de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties), die in 2016 de oude VAR-verklaring verving. Waar de VAR vooraf vrijwaring gaf, draait de Wet DBA het om: de Belastingdienst beoordeelt achteraf of de werkrelatie daadwerkelijk zelfstandig is.

Een modelovereenkomst biedt geen absolute garantie. Het is een hulpmiddel dat bescherming biedt mits je in de praktijk ook daadwerkelijk werkt zoals beschreven. Als de feitelijke situatie afwijkt van het contract, kan de Belastingdienst alsnog concluderen dat er sprake is van een arbeidsrelatie.

Geen nieuwe modelovereenkomsten meer sinds september 2024

Op 6 september 2024 heeft de Belastingdienst aangekondigd dat zij geen nieuwe modelovereenkomsten meer beoordeelt of goedkeurt. Dit is een fundamentele wijziging.

Waarom deze verandering?

De Belastingdienst concludeerde dat modelovereenkomsten in de praktijk schijnzekerheid boden. Veel opdrachtgevers en ZZP'ers tekenden een overeenkomst, maar werkten in de praktijk heel anders dan op papier stond. Een modelovereenkomst beschermt je alleen als de feitelijke werkwijze overeenkomt met wat er in het contract staat.

Wat betekent dit voor jou?

• Bestaande goedgekeurde overeenkomsten (van vóór 6 september 2024) blijven geldig tot en met 31 december 2029
• Je hoeft bestaande overeenkomsten niet te verlengen — ze lopen automatisch door
• Er worden geen nieuwe overeenkomsten meer beoordeeld door de Belastingdienst
• De modelovereenkomst "vrije vervanging" is al per 1 januari 2024 vervallen

Soorten modelovereenkomsten

Er bestaan twee hoofdcategorieën modelovereenkomsten, elk met een eigen toepassingsgebied:

1. Algemene modelovereenkomsten

Deze zijn breed toepasbaar en richten zich op de kernvoorwaarden van een zelfstandige werkrelatie. Ze zijn geschikt voor de meeste situaties waarin een ZZP'er werkt voor een opdrachtgever. De belangrijkste varianten:

• Geen werkgeversgezag: De opdrachtgever heeft geen zeggenschap over hóé je het werk uitvoert
• Tussenkomst (intermediair): Voor situaties waarbij je via een bureau of platform werkt

2. Branche-specifieke modelovereenkomsten

Deze zijn opgesteld door brancheverenigingen in samenwerking met de Belastingdienst. Ze houden rekening met de specifieke werkwijzen en omstandigheden in een sector. Er zijn modelovereenkomsten beschikbaar voor onder andere de zorg, het onderwijs, de kinderopvang en de IT-sector.

Welke kies je? Als er een branche-specifieke overeenkomst bestaat voor jouw sector, verdient die de voorkeur boven een algemene variant. Een branche-overeenkomst is namelijk beter afgestemd op hoe er in jouw sector gewerkt wordt.

Download modelovereenkomsten

Hieronder vind je directe links naar de officiële modelovereenkomsten op de website van de Belastingdienst. Deze zijn altijd de meest actuele versies.

Modelovereenkomsten per sector

De risico's en aandachtspunten rond de Wet DBA verschillen sterk per sector. Hieronder bespreken we de vier sectoren waar de meeste vragen over bestaan.

Zorg

De zorgsector kent een verhoogd risico op schijnzelfstandigheid. Zorgverleners werken vaak op locatie van de opdrachtgever, volgen roosters en protocollen, en zijn moeilijk vervangbaar vanwege benodigde kwalificaties (BIG-registratie).

Aandachtspunten voor ZZP'ers in de zorg:

• Volg je protocollen van de instelling? Dit kan wijzen op gezagsverhouding
• Werk je in een vast team of rooster? Dit duidt op inbedding in de organisatie
• Kun je je laten vervangen door een andere gekwalificeerde zorgverlener?
• Heb je meerdere opdrachtgevers of werk je exclusief voor één instelling?

Er bestaan specifieke branche-modelovereenkomsten voor de zorg, opgesteld door onder andere ActiZ, GGZ Nederland en de KNMG. Deze houden rekening met de bijzondere omstandigheden in de zorgsector, zoals kwaliteitseisen en cliëntcontinuïteit.

Onderwijs

Ook in het onderwijs is de Wet DBA een veelbesproken onderwerp. Docenten die als ZZP'er werken, opereren vaak binnen strakke kaders: lesroosters, curriculumeisen en kwaliteitsstandaarden van de onderwijsinstelling.

Aandachtspunten voor ZZP'ers in het onderwijs:

• Bepaal je zelf de lesinhoud of volg je het curriculum van de school?
• Werk je op vaste tijden die de school bepaalt?
• Gebruik je materialen en systemen van de onderwijsinstelling?
• Kun je je laten vervangen door een andere docent?

Brancheverenigingen in het onderwijs hebben modelovereenkomsten ontwikkeld die rekening houden met de specifieke eisen in het primair, voortgezet en hoger onderwijs.

Kinderopvang

De kinderopvangsector valt onder verscherpt toezicht vanwege de kwetsbare doelgroep en strenge kwaliteitseisen (Wet kinderopvang). ZZP'ers in de kinderopvang werken vrijwel altijd op locatie, met vaste groepen kinderen, en moeten voldoen aan specifieke opleidingseisen.

Aandachtspunten voor ZZP'ers in de kinderopvang:

• De beroepskracht-kindratio schrijft voor hoeveel medewerkers er per groep moeten zijn
• Pedagogisch beleid wordt doorgaans door de organisatie bepaald
• Vervanging is lastig vanwege de vertrouwensrelatie met kinderen en ouders
• VOG (Verklaring Omtrent het Gedrag) en registratie in het Personenregister zijn verplicht

IT

De IT-sector kent een groot aantal ZZP'ers en is een van de sectoren waar de Belastingdienst actief controleert. Veel IT-freelancers werken via detacheringsbureaus bij grote organisaties, in Scrum-teams met vaste werknemers.

Aandachtspunten voor ZZP'ers in de IT:

• Werk je in een vast team met werknemers van de opdrachtgever? (inbedding)
• Gebruik je een laptop, e-mailadres en VPN van de opdrachtgever?
• Ben je gebonden aan kantooruren en locatie?
• Factureer je per uur of op basis van een projectresultaat?

Tip: Als IT-freelancer kun je je risico verlagen door deels vanuit huis te werken, eigen apparatuur te gebruiken, op projectbasis te factureren (niet per uur), en altijd meerdere opdrachtgevers te hebben.

Maatschap en de Wet DBA

Een maatschap is een samenwerkingsvorm waarbij twee of meer personen als gelijkwaardige partners samenwerken. In de context van de Wet DBA kan een maatschap een manier zijn om de arbeidsrelatie anders vorm te geven — maar het is geen wondermiddel.

Wanneer is een maatschap relevant?

Een maatschap kan relevant zijn wanneer je als ZZP'er intensief samenwerkt met een opdrachtgever en er risico bestaat dat de Belastingdienst dit als een arbeidsrelatie ziet. In een maatschap zijn de partners gelijkwaardig — er is geen gezagsverhouding, wat een belangrijk criterium is bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid.

Voorwaarden voor een geldige maatschap

• Gelijkwaardigheid: Alle maten moeten gelijkwaardig zijn — geen hiërarchie
• Inbreng: Elke maat brengt iets in (arbeid, kennis, geld, netwerk)
• Gezamenlijk doel: De maatschap werkt aan een gemeenschappelijk doel
• Winstdeling: De winst wordt verdeeld volgens afspraken in het maatschapscontract
• Gedeeld risico: Alle maten dragen financieel risico

Verkapt dienstverband herkennen

Een verkapt dienstverband (ook wel schijnzelfstandigheid genoemd) ontstaat wanneer iemand op papier als zelfstandige werkt, maar feitelijk alle kenmerken heeft van een werknemer. Sinds de handhaving per 1 januari 2025 actief is, kan dit grote gevolgen hebben.

Signalen van een verkapt dienstverband

De Belastingdienst kijkt naar het totaalplaatje. Hoe meer van deze signalen aanwezig zijn, hoe groter het risico:

• Je werkt exclusief voor één opdrachtgever (geen andere klanten)
• De opdrachtgever bepaalt wanneer, waar en hoe je werkt
• Je kunt je niet laten vervangen door iemand anders
• Je gebruikt materiaal van de opdrachtgever (laptop, e-mail, auto)
• Je bent ingebed in de organisatie (vaste werkplek, teamoverleggen, bedrijfskleding)
• Je wordt per uur betaald in plaats van op resultaat
• Het contract wordt steeds verlengd zonder einddoel
• Je doet hetzelfde werk als werknemers van de opdrachtgever

Gevolgen van schijnzelfstandigheid

Als de Belastingdienst vaststelt dat er sprake is van een verkapt dienstverband, zijn de gevolgen ingrijpend — voor zowel de opdrachtgever als de ZZP'er:

• Naheffing loonbelasting en premies: De opdrachtgever moet alsnog loonbelasting en sociale premies afdragen — met terugwerkende kracht
• Boetes: Tot 25% boete bij grove schuld, tot 50% bij opzet (na de zachte landing periode)
• Verlies zelfstandigenaftrek: De ZZP'er verliest fiscale voordelen zoals de zelfstandigenaftrek (€2.470 in 2025)
• Arbeidsrechtelijke gevolgen: De "ZZP'er" kan aanspraak maken op werknemersrechten (ontslagbescherming, vakantiegeld, pensioen)

Checklist: werkt je overeenkomst echt?

Een modelovereenkomst biedt alleen bescherming als de praktijk overeenkomt met wat op papier staat. Loop deze checklist door om te controleren of jouw situatie in orde is:

Over je contract

• ✅ Je gebruikt een goedgekeurde modelovereenkomst (van vóór 6 september 2024)
• ✅ De overeenkomst past bij je sector (branche-specifiek waar mogelijk)
• ✅ Het contract beschrijft nauwkeurig hoe je werkt
• ✅ Er staat in dat je je kunt laten vervangen
• ✅ Er is geen exclusiviteitsclausule

Over je werkwijze

• ✅ Je bepaalt zelf hóé je het werk uitvoert
• ✅ Je hebt (of zoekt actief naar) meerdere opdrachtgevers
• ✅ Je werkt niet uitsluitend op locatie van de opdrachtgever
• ✅ Je gebruikt zoveel mogelijk eigen materiaal en apparatuur
• ✅ Je bent niet opgenomen in het organogram of teamstructuur

Over je ondernemerschap

• ✅ Je bent ingeschreven bij de KVK
• ✅ Je draagt ondernemersrisico (aansprakelijkheid, geen werk = geen inkomen)
• ✅ Je investeert in je bedrijf (website, opleidingen, marketing)
• ✅ Je factureert zelf en bepaalt je eigen tarief
• ✅ Je hebt een eigen bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering

Veelgestelde vragen

Zijn modelovereenkomsten nog geldig in 2026?

Ja. Modelovereenkomsten die vóór 6 september 2024 waren goedgekeurd, blijven geldig tot en met 31 december 2029. Je hoeft ze niet te verlengen — ze lopen automatisch door. Voorwaarde is wel dat je daadwerkelijk werkt zoals beschreven.

Welke modelovereenkomst heb ik nodig?

Dit hangt af van je sector en werkwijze. Is er een branche-specifieke overeenkomst voor jouw sector? Gebruik die. Zo niet, kies dan een algemene modelovereenkomst die past bij hoe je werkt (bijvoorbeeld "geen werkgeversgezag" of "tussenkomst").

Wat gebeurt er na 2029?

Na 31 december 2029 vervallen alle goedgekeurde modelovereenkomsten. De verwachting is dat er tegen die tijd nieuwe wetgeving is die de arbeidsrelatie tussen opdrachtgevers en ZZP'ers regelt. Houd de berichtgeving hierover in de gaten.

Kan ik een eigen overeenkomst opstellen?

Ja, maar deze wordt niet meer beoordeeld door de Belastingdienst. Je kunt een eigen contract opstellen, maar je hebt dan geen vooraf goedkeuring. De Belastingdienst beoordeelt achteraf of er sprake is van een arbeidsrelatie. Wil je zekerheid? Gebruik een bestaande goedgekeurde modelovereenkomst als basis.